नाक-पुराण

हा हा हा हा.....म्हणता तो दिवस आला. राज्याच्या स्वर्गवासी महाराणीचा पुनर्जन्म झाल्याची आणि राज्यात कुठल्यातरी घरी जन्मल्याची माहिती,पंचांग बघून पंडितांनी दिली. मग काय धुराळच....सगळे धुरिणी हात-पाय डेटॉलने स्वच्छ धुवून शोध कार्याला लागले. पण महाराणीचा पुनर्जन्म झाल्याची कोणती खूण त्या बालिकेमध्ये शोधायची, हा यक्ष प्रश्न नमक वाल्या कोलगेटने ब्रश करून 'आ' वासून समोर उभा ठाकला. तेव्हा नेहमीप्रमाणे पंडितांनी पुन्हा एकदा पंचांग काढून,विनाकारण २०-२५ पानं मागे-पुढे उलटवून, एका पानाच्या, दहाव्या (अरे बापरे....पुन्हा दहावा) एके ठिकाणी बोट ठेवून सांगितले,"महाराणीच्या आणि नवजात बालिकेमध्ये एक अनन्यसाधारण साधर्म्य आहे आणि ते म्हणजे... महाराणीचं आणि त्यांच्या पुनर्जन्मित  राजकन्येचं नाक.... शेम टू शेम आहे ('शेम' हा प्रचलित भाषेतील उच्चार आहे...प्युअर इंग्रज व्यतिरिक्त इतरजण याचा उच्चार 'सेम' असा करतात) ...euuuuuuuu...."(हे आजकाल सर्रास फेकबुकावर वाचायला आणि पाहायला मिळतं....म्हणजे अत्यंत घाईचा आणि जोरकस आनंद (आनंद...हा फसवा असतो....स्वानुभव) झाला कि, मंडळी आपला आनंद असा व्यक्त करतात. पंडितांनी वर्णन केल्या-केल्या सर्व सरदारांमध्ये उत्साहाचं वाता-वरण(साखर टाकून) निर्माण झालं. सर्व सरदार, "हुर्रर्रार्रार्रा...हुर्रर्रार्रार्रा.....हुर्रर्रार्रार्रा......" (ह्या जयघोषाचे अधिकार फक्त राजघराण्यापुरतेच  मर्यादित आहेत. आपण आपलं साधं.... 'चांगभले' बरं) असं म्हणून एकदाचे कामाला लागले.          
      
साऱ्या राज्यात दवंडी पिटली, "ऐका हो ऐका.....इकडून आलू सोडा, तिकडून सोना काडा...(अय येड्या....युवराजांची नॅशनल स्लो-गन हाये ती) राज्यातल्या सर्व प्रजेला कळविण्यात अत्यंत आनंद (अरे ह्यो फसवा असतोय रं) होत आहे कि, आपल्या स्वर्गवासी महाराणींचा पुनर्जन्म झालेला आहे हो........(ढुम...ढुम....ढुम....ढुम..... आं....कशी काय अय मुजिक.... येक नम्बर ना) महाराणीच्या आणि नुकत्याच जन्माला आलेल्या स्त्री अर्भकामध्ये एक विलक्षण, अद्भुत, जगावेगळे, रम्य हि स्वर्गाहून लंका पेक्षा भारी, साम्य आहे...आणि ते आहे..... नाकाचे..... होय, बरोबर ऐकलान (कोकणी लहेजात...) तर धारदार नाकाचे अर्भक जेव्हा सापडेल, ज्याच्या कडे सापडेल, हुकुमाप्रमाणे त्याला ताब्यात घेऊन राजवाड्यात आणून, भावी महाराणी म्हणून घोषित करण्यात येईल....... हो ......हो ......हो ......(आरं सोड कि मुजिक....एकांकिका संपायला लागलीया) ढुम...ढुम....ढुम....ढुम....."   

राज्यातील प्रजा विचारात, चिंतेत पडले. कारण राज्यात काही दिवसांमध्ये स्त्री अर्भक जन्मालाच आलेले नव्हते (भाऊ...आजकाल समद्यांना...मिशन मदून सोना काडणारा वंशाचा दिवाच पायजे असतो ना.) तरीही संबंधित अधिकारी, राज्यात सगळीकडे शोध घेऊ लागले. पण काही केल्या त्यांना नाकाशी साधर्म्य असणारे, स्त्री अर्भक सापडेना. काहींनी आपलं बाळ, राजवाड्यात जावं, भावी महाराणी म्हणून घोषित व्हावं म्हणून प्लास्टिकचं खोटं नाक लावून पाहिलं... पण सर्दीचा मोसम असल्याने, अर्भकाने तो डाव हाणून पाडला...कसं काय विचारता...कफामुळे आणि सर्दीमुळे एकसारखं गळणाऱ्या नाकावर प्लास्टिकच काय तर चांभारी दोऱ्याने खोटं नाक जरी शिवलं तरी ते फुर्रर्र दिशी उडून जाईल (खात्रीसाठी सर्दी झालेल्या लहान अर्भकासोबत एक दिवस व्यतीत करून पाहावे). आता काय क्रावे ब्रे....असा मोठा यक्ष प्रश्न पडला.                                 

खोदा चुहा अन निकली बिल्ली किंवा काखेत कळसा आणि पळसाला पाने तीन (काहीतरी चुकलंय....नाही...पंचांगामध्ये नाहीये ते) वगैरे वगैरे. तर महाराणीचा पुनर्जन्म हा कोणत्या झोपडीत, कोणत्या वाड्यात, कोणत्या फ्लॅटमध्ये, कोणत्या ब्लॉकमध्ये, कोणत्या बंगलोमध्ये, कोणत्या रो-हाऊसमध्ये, कोणत्या सेकंड होम (फॉर लेट नाईट पार्टी स्पेशल)मध्ये झालेला नव्हता (आणि होत पण नसतो.... काय??? कोण म्हणालं रे...घराणेशाही...बरं पुढे) तर दूरदेशी, साक्षात एका राजवाड्यातच झालेला होता. मग काय म्हणता,त्या नवजात अर्भकाला डायरेक्ट स्पेशल विमानाने राज्यात आणले गेले. रस्त्यावर जनता दुतर्फा, नाक साधर्म्य असणारी भावी महाराणी पाहण्यासाठी दाटीवाटीने उभी राहिलेली होती. नावाचा एकसारखा जयघोष सुरूच होता. विमानाचे दार उघडले गेले आणि सध्याच्या राणीने खुद्द, साक्षात ते अर्भक आपल्या दोन्ही हातात घेऊन, प्रजाजनांना दाखवण्यासाठी आकाशामध्ये उंचावले (भाऊ-बळी स्टाईल). त्या सरशी "हुर्रर्रार्रार्रा...हुर्रर्रार्रार्रा.....हुर्रर्रार्रार्रा......" या जयघोषाने आसमंत दुमदुमला आणि क्षणातच सगळे वातावरण नाकमय झाले.  

क्रमशः 

आं.....काय म्हणालात? नाकात काय आहे? भाऊ, नाकातच तर नथ फसलीये ना.....स्वर्गवासी महाराणीच्या कर्तृत्वाची उंची, एवढी उंच आहे ना....तिथवर पोहचायला आत्ताच्या पिढीला २ काय तर चांगले ३-४ जन्म लागतील. My IRON LADY.

-  सुरेश तु. सायकर 

#बिर्याणीपुराण

शेवटी अप्पा गेलेच.

गेली 4 वर्षे अप्पा अंथरुणाला खिळून होते. उभी हयात घर आणि मुलांना सावरण्यात आणि मोठं करण्यात गेली. जोवर अप्पांचे हात-पाय चालू होते, तोपर्यंत घरात अप्पा एक आदरणीय व्यक्ती होती. पण जशी अप्पांची रिटायरमेंट झाली आणि जवळच्या पैशांचे वाटप झाले. तसतशी अप्पांची आदरणीय प्रतिमा सावलीसारखी लहानलहान होत अदृश्य झाली. एकवेळच्या गोडीगुलाबी बोलण्याला भुलून अप्पा स्वतःला स्वर्गात समजायचे तेच अप्पा आता एकवेळच्या अन्नालाच काय तर एका घासाला पण महाग झाले होते. स्वतःच्याच घराचे वासे फिरले, तर हा पामर तरी काय करणार? या विचाराने अप्पांनी आहे ते, जसे ते, प्राक्तन म्हणून स्वीकारले.

शेवटी, पाचव्या वर्षी अप्पांनी देह ठेवला. एका घासाला महाग झालेल्या अप्पांच्या आत्म्याला शांती लाभावी, म्हणून त्यांचा 10वा मात्र जोरात करण्याचा विचार त्यांच्या घरच्या सदस्यांनी बोलून दाखवला. त्यांना कोणीतरी सांगितले की, अप्पांना इब्राहीमच्या "A-1 दमादम बिर्याणी हाऊस" इथली चिकन बिर्याणी खूपच आवडायची. खरं तर अप्पांनी तिथं बिर्याणी कधी खाल्लेली नव्हतीच. बिर्याणी महाग, एकवेळच्या बिर्याणी मध्ये घरात गरजेच्या किती तरी वाण सामानाच्या वस्तू येतील, या विचाराने अप्पांनी इब्राहीम च्या हॉटेल पासून जाताना, फक्त बिर्याणीचा 'सुगंधावरच' आपली भूक भागवली होती. विचार केलेला की, रिटायरमेंट नंतर हातात वेळ आणि बँकेत पैसा जमा झाल्यावर, खाऊ बिर्याणी हवी तितकी. पण गरज सरो आणि वैद्य मरो, अशी अप्पांची रिटायरमेंट नंतर अवस्था झालेली. घरातच तुकडा मिळेना तिथं हॉटेलात जाऊन खायला पैसा कोण देणार.

पण घरातल्या कर्त्यांना उशीरा का होईना 5व्या वर्षी(अप्पा गेल्यानंतरच्या :) ) जाग आलीच. त्यांनी ठरवलं की, अप्पांच्या 10व्याला, इब्राहीमच्या "A-1 दमादम बिर्याणी हाऊस" मधून चांगली,खूप ,लय, भरपूर अशी 1 किलो चिकन बिर्याणी आणायची आणि अप्पांच्या 10व्याला त्यांना नैवेद्य दाखविताना वाढायची. मग काय अनुपम सोहळाच, हा...हा म्हणता, अप्पांचा 10वा साजरा करायचा दिवस उजाडला. इब्राहिमला आधीच सांगून ठेवल्याने, त्याने खास अप्पांसाठी ताजी, गरम बिर्याणी बनवून 9 वाजताच तयार करून ठेवली. सदस्यांनी ( घरच्या :) ) रस्त्याने जात असताना, अप्पांसाठी चिकन बिर्याणी असं म्हणत, लोकांना भुरटे प्रेम दाखवत, नाचवत बिर्याणी घरी आणली. चांगली 1 किलो बिर्याणी...पण जसे बिर्याणीच्या पिशवीचे तोंड उघडले तसा मसाल्याचा, चिकनचा आणि स्पेशल राईसचा सुरेख संगम होऊन, घरातल्या प्रत्येक सदस्याच्या नाकात घुसला. मग पोटातल्या कावळ्यानी त्या डोम कावळ्यांना (सदस्यांना... घरच्या :) ) साद घातली. सर्व सदस्य, तोंडला सुटलेले पाणी कसेबसे जिभेने आत सरकवत, ओठांनी आतल्या आत रोखत एकमेकांकडे आशाळभूत नजरेने पाहू लागले. कोणत्या पर्स मध्ये किती माल आहे, हे न बोलता, भर रस्त्यावर लुटणाऱ्या चोरांनाच नजरेची भाषा फक्त कळते, हे साफ खोटे ठरवत, सदस्यांनी(घरच्या :) ) ठराव केला की, मेलेला माणूस, खरंच कधी येऊन घास खाल्याचे कोणी पाहिलंय का? आणि जर खात असेल तर त्याचा सीसीटीव्ही पुरावा आहे का? तर मग अप्पाच्या आत्म्याला शांती लाभावी म्हणून, केवळ श्रद्धा म्हणून, .500 (पॉईंट पाचशे ग्रॅम...हां ) बिर्याणी त्यांच्या फोटोसमोर नैवैद्य म्हणून ठेवावी, अशी 'अर्थ'पूर्ण 'संकल्प'ना मांडली आणि उरलेली.....सुज्ञास सांगणे न लागे (जे की काय असेल ते)

शेवटी काय.... तर, अप्पांच्या वाट्याला बिर्याणी खाणे नाहीच...1 किलो असो वा .500 ग्रॅम...शेवटी त्यांना 'सुगंधावरच' भागवावे लागले.

काय 'अर्थ'य असल्या 'संकल्पां'ना....

असो.

-सुरेश तु. सायकर

#डबल_मर्डर

भाई,
एक बात बता दूं
मरता तो शरीर हैं
लेकिन सिर्फ एक ही बार...
जो मरते नहीं हैं
वो हैं ....विचार....

पण गुरुवर्य,
आपण कोणालाही मारू शकतो
कारण आपल्याकडं लायसन आहे
'लायसन्स टू किल'....
हां.. पण प्रॉब्लेम फक्त एकच आहे
कि,
मरणाऱ्याच्या
विचारांचं महात्म्य खूपच दूरवर पसरलंय
त्याचं काय ????
- सुरेश तु. सायकर

बॉडी...

स्मशाना जवळून वाहणाऱ्या नदीने
आत्तापर्यंत शेकडो टन
हाडांपासून बनलेली राख
आणि
अर्धवट जळून उरलेली काही हाडं
घेतलेली आहेत
आपल्या पोटात
सोबत खरपूस वास येणारी 
जळालेल्या लाकडांची
उरलेली राख....

ती मूक साक्षीदार असते
या सगळ्या घटनांची
ती वाहताना बोलत असते
पण आपल्याला ऐकू येते ती,
फक्त
खळखळ.... 

नातं एकदमच बदलतं
जिवंतपणीचा काका,मामा,आप्पा
मेल्यावर एकदम गायब होतो
मेंदूमधून
छोट्याश्या स्क्रीनवरून
नंबर डिलीट व्हावा तसा
नातेवाईकांना फोन लावताना
मग आपसूक तोंडातून बाहेर पडतं,
डॉक्टरांनी,
बॉडी लवकर हलवायला सांगितलीये....
  
जगताना
जसा आधार हवा असतो
तसा
मेल्यावरही हवा असतो
नाही तर मृत शरीर जळताना
कोणतीच जिवंत बॉडी
उभी राहिली नसती
कवटी फुटायची वाट बघत
लाकडाचा आधार असतो
म्हणून तर जळतं मृत शरीर
व्यवस्थित
दुसऱ्या दिवशी सावडायला...
  
भारीच आहे ना,      
जेव्हा झाड जिवंत असतं
तेव्हा त्याला झाड म्हणतात
आणि तोडलं कि
लाकूड
माणूस जिवंत असताना माणूस म्हणतात
अन
मेल्यानंतर
बॉडी...

- सुरेश तुळशीराम सायकर
     

आत्मा की मौत..

आत्मा की मौत पर
शरीर सुन्न सा रह गया...

मन तो रुकने का था
पर साथी जब
साथ छोड जाये तो
सफ़र अकेले
काटना मुश्किल ही नही
नामूमकिन हो जाता हैं... 

क्या ?
आत्मा के जाने के बाद
शरीर जिन्दा होता हैं क्या ???

भाई,
हिम्मत कर के
कभी किसी
मृत दिखनेवाले
जिन्दा शरीर को छू
कर देख लो
शरीर जिन्दा होता हैं
बग़ैर आत्मा के भी... 

- सुरेश तु. सायकर 

पावसाळी सेल...

काही आठवणीतील भावना आहेत
विकायच्या
पावसात भिजलेल्या...

पण
हळव्या भावनांना
अन पावसात भिजून
चुरगळलेल्या नोटेला
किंमत असते शून्य
व्यवहारी जगात...

म्हणूनच न दिसणाऱ्या
फक्त जाणीव करून देणाऱ्या
चलनी व्यवहारात
खोट न खावू देणाऱ्या
भावनांचा
पावसाळी सेल लावलाय....

डिस्काऊंट ???
शंभर टक्के
म्हणजे फुकटातच
कारण भावनांना किंमतीचे
लेबल नसते
त्याला असतो
तलम न दिसणारा धागा
ज्याला दिसेल त्याची ती भावना
न दिसणाऱ्याला
जाणवेल
पावसाची विनाकारणांची
रिपरिप....


-सुरेश तु. सायकर

"रेखाओं का खेल है मुक़द्दर"....कैफ़ी आज़मी

गुणगुणावीशी वाटणारी, हृदयाच्या जवळची असणारी, प्रेरित करणारी, जगण्याला बळ देणारी, उभारी देणारी, ऐकल्यावर अंगावर काटे येणारी, वैफल्यातून बाहेर काढणारी, अश्या गाण्यांची शब्दरचना करणारे जे कोणी असतात ते खरे गीतकार. त्यात कैफ़ी आज़मींचा कितवा नंबर लागेल हे तानसेन काय तर कानसेन देखील सांगू शकणार नाही, कारण त्या काळात त्यांच्यासोबत त्यांच्यासारखेच, अनेक प्रतिभाशाली गीतकार होते. कैफ़ी आज़मीचा नंबर हा वेगवेगळ्या फॉर्म मध्ये जर मोजला तर इतरांपेक्षा जरा जास्त वरचा लागेल. याला कारण म्हणजे त्यांचे शायरीवरचे प्रेम आणि त्यावर असणारी हुकूमत. शब्दांना लीलया खेळवणे, हि खरंतर दैवी देणगी म्हणावी लागेल आणि कैफ़ी आज़मी यांनी यामध्ये महिरात हासील केलेली होती.

कैफ़ी आज़मींच्या अनेक चित्रपटातील गाण्यांपैकी, 'अर्थ' या चित्रपटातील "तुम इतना जो मुस्कुरा रहे हो, क्या गम है जिसको छुपा रहे हो" हे गाणे, उत्तोमत्त उदाहरण म्हणावे लागेल. त्यातली सगळीच कडवी, नव्हे तर सगळेच शब्द इतके प्रभावी आहेत कि, कोणालाही आपल्या व्यक्तिगत आयुष्यात जवळची वाटावीत. या गाण्यातली सगळीच कडवी आवडती आहेत. कमी-जास्त, डावे-उजवे असे, एकही नाही. पण हे एक कडवे म्हणजे कळस आहे, "रेखाओं का खेल है मुक़द्दर, रेखाओं से मात खा रहे हो, क्या गम है जिसको छुपा रहे हो..."

व्यक्तिगत आयुष्यात, एखादा जेव्हा आपल्या क्षेत्रामध्ये प्रयत्नांची पराकाष्ठा करून देखील यश मिळत नाहीये म्हणून नशीबाला दोष देऊन हताश होतो. तेव्हा त्याच्या मनामध्ये अनेक विचारांचे काहूर माजलेले असते. क्या अच्छा और क्या बुरा, याचा काहीच मेळ लागत नाही. सगळेच वाईट, या नकारात्मक निष्कर्षापर्यंत तो जेव्हा पोहचतो, तेव्हा त्याच्या मनात स्वतःला संपवावे, असेच काहीसे नकारात्मक विचार येतात. यश मिळत नाही म्हणून आयुष्य संपवणारे अनेक आहेत. पण जिद्दीने लढून उभारी घेणारे कमीच. अश्या कमी लोकांमध्ये, करून दाखवण्याची जिद्द असते. पण पडत्या काळात भोगाव्या लागलेल्या हालापेष्टांना त्यांनी तिलांजली मात्र दिलेली नसते. आपल्याला भोगाव्या लागलेल्या त्रासाला त्यांनी शब्दात उतरवून अशी झाल चढवली कि, ऐकणारा मुग्ध होऊन जाणार यात शंकाच नाही.  पण भोगावा लागलेला त्रास, सहन करावी लागलेली अहवेलना, हि अशी एक दुखरी नस असते कि, जी दाखवताही येत नाही, तोंडी सांगता देखील येत नाही. पण हो.... "युनिव्हर्सल पेन" असल्याने शब्दात जरूर मांडता येते. शब्दात व्यक्त होणे प्रत्येकालाच शक्य नाही आणि म्हणूनच दर्जा राखणारे गीतकार अगदी बोटावर मोजणारे होऊन गेले. त्यापैकीच एक...कैफ़ी आज़मी.

यातल्या प्रत्येक कडव्यांवर जर लिहायचे म्हंटले तर खूपच मोठा शब्दांचा भांडार खोलावा लागेल. आणि तसेही प्रत्येकाला त्या कडव्यांचा, शब्दांचा, मतितार्थ वेगवेगळा जाणवू शकतो आणि तो लाज़मी आहे. खरं तर सुरुवातीच्या कडव्यापासून श्रीगणेशा व्हायला हवा होता, पण इथे मात्र शेवटापासून झाली आहे. आपण हेदेखील सकारात्मकपणे घेऊयात....जसा एव्हरेस्ट हा पायथ्यापासून चढून, टोकावर गेल्यावर स्वप्नपूर्तीचा आनंद देतो. अगदी तसाच आनंद, या गाण्याबाबत देखील आपण घेऊयात.

- सुरेश तु. सायकर